آیا اختلال اتیسم در کودکان قابل پیشگیری است؟
بر اساس یک مطالعه طولانیمدت (بیش از یک دهه) در دانشکده پزشکی دانشگاه کالیفرنیا (سندیگو)، اختلال طیف اتیسم (ASD) نتیجه تعامل سه عامل اصلی در دوران رشد کودک است:
• زمینه ژنتیکی
• محرکهای محیطی
• فعالیتهای مداوم سلولی و متابولیکی در دورههای حساس رشد
نتایج این پژوهش نشان میدهد که اتیسم صرفاً یک اختلال ژنتیکی نیست، بلکه اختلال در ارتباطات سلولی و فرآیندهای متابولیکی نقش بسیار مهمی در شکلگیری آن دارد.
⸻
نقش متابولیسم و عملکرد سلولی در اتیسم
مطالعه حاضر با کنار هم قرار دادن یافتههای مرتبط با:
• عملکرد میتوکندری سلولی (سوختوساز)
• سیستم ایمنی
• رشد شبکههای عصبی
یک چهارچوب زیستشناختی یکپارچه برای درک بهتر اتیسم ارائه میدهد.
بر اساس این مدل، اختلال مزمن پورینرژیک و اختلال عملکرد میتوکندری میتوانند رشد اولیه شبکههای عصبی مغز کودک را تغییر داده و مسیر تکامل طبیعی مغز را مختل کنند.
⸻
ژنتیک، محیط و آسیبهای عصبی اولیه
دکتر رابرت ک. ناویاکس، پژوهشگر ارشد این مطالعه، بیان میکند که:
زمینه ژنتیکی میتواند برخی مسیرهای عصبی را بهطور غیرطبیعی نسبت به عوامل آسیبزا حساستر کند.
از سوی دیگر، محرکهای محیطی اولیه مانند:
• عفونتهای دوران بارداری یا اوایل نوزادی
• آلودگیهای محیطی
• ضعف یا اختلال سیستم ایمنی
میتوانند باعث ایجاد پاسخهای غیرطبیعی گسترده در بدن شوند؛ پاسخهایی که در نهایت به آسیب عصبی منجر میگردند.
اگر این آسیبها بهصورت مکرر یا مداوم، بهویژه در دو تا سه سال اول زندگی کودک ادامه پیدا کنند، ممکن است رشد طبیعی مغز مختل شده و زمینه بروز اختلال طیف اتیسم فراهم شود.
⸻
اهمیت غربالگری و مداخلات زودهنگام
این چهارچوب علمی حاصل ادغام دههها پژوهش در زمینههای زیر است:
• متابولیسم میتوکندری
• سیستم ایمنی
• میکروبیوم دستگاه گوارش
• اختلالات حسی و عصبی در کودکان
یافتهها تأکید میکنند که ژن و محیط، هر دو در شکلگیری اتیسم نقش دارند و توجه به فرآیندهای زیستشیمیایی و پاسخ سلولهای عصبی به عفونتها و آسیبها، بهویژه در سالهای ابتدایی رشد، اهمیت حیاتی دارد.
در نهایت، پروفسور ناویاکس بر ضرورت:
• انجام مطالعات بیشتر در حوزه متابولیک و ایمنی
• غربالگری زودهنگام کودکان
• و مداخلات بهموقع درمانی
تأکید کرده و معتقد است اتیسم را نباید تنها یک اختلال ژنتیکی–رفتاری در نظر گرفت.
⸻
🔍 نتیجهگیری کاربردی برای والدین
تشخیص زودهنگام و شروع بهموقع خدمات توانبخشی مانند کاردرمانی، گفتاردرمانی و مداخلات رشدی میتواند نقش مهمی در کاهش شدت علائم و بهبود عملکرد کودکان دارای اختلالات طیف اتیسم داشته باشد.
منبع علمی:
Naviaux RK et al.
Mitochondrial and metabolic features of autism spectrum disorder
Journal of Mitochondrion, December 2025
University of California
ترجمه و تلخیص:
علی قاسمزاده – کاردرمانگر و کارشناس ارشد علوم اعصاب شناختی