پنج دوره اصلی تغییرات مغز در انسان
محققان دانشگاه کمبریج پنج دوره زمانی اصلی تغییرات عصبشناختی مغز را درطول زندگی مشخص کرده و چگونگی تغییرات تکاملی، بلوغ و درنهایت کاهش توانمندیهای مغزی انسان را بررسی کردهاند.
این تحقیق بر روی ۳۸۰۲نفر تازه متولد شده تا افراد۹۰ ساله و با تکنیکهای مبتنی بر اسکن و امآرآی مغزی و نحوه حرکت مولکولهای آب در بافت مغزی انجام شده است.
براساس این مقاله این پنج مرحله زمانی با چهار تغییر ساختاری اساسی در ارتباطات شبکه عصبی در سنین ۹ ، ۳۲ ، ۶۶ و ۸۳ سالگی در انسانها اتفاق میافتد.
در دوره کودکی (از تولد تا ۹ سالگی) انسجام شبکههای عصبی اتفاق افتاده و طی آن مسیرهای عصبی کمتر استفاده شده هرس و مسیرهای عصبی که بیشتر فعال بوده باقی مانده و تقویت میگردند.
درهمین حال حجم ماده سفید و ضخامت قشرخاکستری مغز به سرعت افزایش یافته و
لایههای مغزی تکامل مییابند.
با اولین تغییر عمده در ۹ سالگی مغز، ظرفیتهای شناختی مغز به صورت ناگهانی افزایش پیدا کرده و همچنین ریسک اختلالات بهداشت روانی افزایش مییابد.
در دوره دوم تکاملی( از ۹ تا ۳۲ سالگی) درحالیکه حجم ماده سفید همچنان افزایش مییابد، سازماندهی شبکههای عصبی به طور فزایندهای بازسازی میگردد. در این دوره هم ارتباطات نواحی اختصاصی و هم ارتباطات کلی مغز به سرعت افزایش یافته و توانمندیهای شناختی انسان تقویت میگردد.نقطه اوج این تکامل در اوایل سیسالگی می باشد.
دوره سوم که طولانیترین دوره بوده و از ۳۲ سالگی شروع و تا ۶۶ سالگی ادامه مییابد، ساختار مغزی باثبات شده و مقارن با شخصیت و توانمندی های هوشی فرد میباشد و تغییر عمده ای طی این دوره که بیش از سی سال طول میکشد دیده نمیشود.در این دوره تخصص یافتگی نواحی مختلف مغزی به طور آهسته ایجاد شده و مغز بیش از پیش بخش بندی میگردد.
شدت تغییرات دوره چهارم که از حدود ۶۶ سالگی شروع میگردد در مقایسه با دوره های قبلی خفیف تر و آهسته تر بوده با اینحال تغییرات معناداری در الگوهای شبکه های عصبی دیده میشود. در واقع فرایند تدریجی مرتبط با سالمندی ضمن کاهش ارتباطات عصبی و حجم ماده سفید مغز آغاز میگردد. درواقع با شروع این دوره مشکلات متنوعی نظیر افزایش فشارخون که مغز را تحت تاثیر قرار میدهد در بسیاری از افراد دیده میشود.
تغییر عمده شبکههای عصبی درحدود ۸۳ سالگی اتفاق میافتد (شروع دوره پنجم). اطلاعات مربوط به این دوره محدودتر بوده و تغییرات وکاهش ارتباطات مغزی به صورت موضعی و نیز کلی مشهود است.
بسیاری از مشکلات تکاملی، شناختی و ذهنی و نورولوژیک به نحوه ارتباطات عصبی ما مربوط میگردند و آسیبهای مربوط به شبکه عصبی بستری برای اختلالاتی نظیر مشکلات توجه، حافظه، زبان و اختلالات رفتاری میباشد.
Author:
Alexa Mousley et al.
Nature Communication
Soursce: University of Cambridge
2025